Uşaqlarda öskürək uşaq yaşlarında ən çox rast gəlinən simptomlardan biridir və valideynləri ən çox narahat edən məsələlərin başında durur. Lakin unutmaq olmaz ki, öskürək bir xəstəlik deyil, bədənin müdafiə mexanizmidir.
Tənəffüs yollarını tozdan, yad cisimlərdən və ya artıq selikdən təmizləmək üçün orqanizm bu refleksdən istifadə edir. Buna baxmayaraq, uzun sürən və ya şiddətli öskürək ciddi bir problemin xəbərçisi ola bilər.
Uşaqlarda öskürək zaman nə etməli?
Uşağınız öskürməyə başladıqda panikaya düşmədən öncə vəziyyəti müşahidə etmək vacibdir. İlk növbədə öskürəyin xarakterini (quru, bəlğəmli, xırıltılı) müəyyən etməlisiniz.
-
Maye Qəbulunu Artırın: Maye tənəffüs yollarındakı seliyi durulaşdırır və xaric olunmasını asanlaşdırır. Su, ilıq bitki çayları və şorbalar ən yaxşı köməkçidir.
-
Havanı Nəmləndirin: Quru hava uşağın boğazını daha çox qıcıqlandırır. Otaqda nəmləndirici cihazlardan istifadə etmək və ya radiatorun üzərinə nəm dəsmal qoymaq faydalıdır.
-
Burnun Açıq Olmasını Təmin Edin: Çox vaxt uşaqlarda öskürəyin səbəbi geniz axıntısıdır. Duzlu su məhlulları (izotonik məhlul) ilə burnu təmizləmək öskürəyi azalda bilər.
-
Uzanma Pozisiyasını Dəyişin: Uşaq yatarkən başını bir qədər hündürə qoymaq (yastıqla dəstəkləmək) geniz axıntısının boğaza dolmasının qarşısını alır.
Diqqət! Həkim məsləhəti olmadan uşağa “öskürək kəsici” sirop verməyin. Çünki öskürəyi dayandırmaq bəlğəmin ağciyərlərdə yığılıb qalmasına və sətəlcəm riskinə səbəb ola bilər.
Uşaqlarda öskürək zaman nə etməli?
Uşaqlarda öskürək bir xəstəlik deyil, tənəffüs yollarını qoruyan bir müdafiə mexanizmidir. Lakin bu simptomun arxasında müxtəlif səbəblər dayana bilər.
Uşaqlarda öskürəyin ən çox rast gəlinən səbəblərini aşağıdakı qruplara bölmək olar:
1. İnfeksion Səbəblər (Ən çox rast gəlinən)
-
Virus İnfeksiyaları: Soyuqdəymə, qrip və digər respirator viruslar uşaqlarda öskürəyin əsas səbəbidir. Bu zaman öskürək burun axması və boğaz ağrısı ilə müşayiət olunur.
-
Bronxit və Bronxialit: Aşağı tənəffüs yollarının iltihabı, xüsusilə kiçik yaşlı uşaqlarda xırıltılı və bəlğəmli öskürəyə yol açır.
-
Pnevmoniya (Ağciyər iltihabı): Yüksək qızdırma, sürətli nəfəsalma və halsızlıqla birlikdə görünən dərin öskürək.
-
Göyöskürək: Boğucu, ard-arda gələn və xüsusi bir səslə bitən öskürək tutmaları ilə xarakterizə olunur.
2. Allergik və ətraf mühit amilləri
-
Allergiya: Ev tozu, ev heyvanı tükləri və ya bitki tozcuqları uşaqda xroniki (uzun sürən) öskürəyə səbəb ola bilər.
-
Astma: Fiziki aktivlik zamanı, gecələr və ya soyuq havada artan xırıltılı öskürək astmanın əlaməti ola bilər.
-
Passiv Siqaret Çəkmə: Evdə siqaret çəkilməsi uşağın tənəffüs yollarını qıcıqlandıraraq daimi öskürək yaradır.
3. Anatomik və mexaniki səbəblər
-
Geniz Axıntısı: Burun əti (adenoid) və ya sinusit səbəbindən seliyin boğaza axması, xüsusilə uşaq uzanan zaman (gecələr) öskürəyi artırır.
-
Yad Cisim: Əgər uşaq qəfildən, sağlam halda boğulma tərzi öskürəyə başlayıbsa, nəfəs yoluna kiçik oyuncaq və ya qida parçası qaçmış ola bilər. Bu, təcili tibbi müdaxilə tələb edir.
-
Qastroezofageal Reflüks (GERD): Mədə turşusunun yemək borusuna və boğaza qayıtması qıcıq yaradaraq öskürəyə səbəb ola bilər.
4. Digər səbəblər
-
Krup Sindromu: Boğazın (laringitin) şişməsi nəticəsində yaranan, “hürən it” səsinə bənzər sərt öskürək.
-
Psixogen (Vərdiş) Öskürəyi: Uşaq gərgin olduqda və ya diqqət çəkmək istədikdə yaranan, adətən yuxuda olmayan quru öskürək.
Uşaqlarda bəlğəmli öskürək
Bəlğəmli öskürək, adətən, tənəffüs yollarında seliyin artması ilə müşayiət olunan “nəm” öskürək növüdür.
Bu növ öskürək bədənin infeksiyaya qarşı mübarizə apardığını göstərir.
-
Səbəblər: Əsasən kəskin respirator virus infeksiyaları (QRVİ), bronxit və ya sinusit zamanı yaranır.
-
Xüsusiyyəti: Uşaq öskürərkən sinəsindən xırıltı gəlir və boğazından selik çıxır (kiçik uşaqlar çox vaxt bəlğəmi udurlar, bu da ürəkbulanmaya səbəb ola bilər).
Müalicə yanaşması: Bəlğəmli öskürək zamanı əsas məqsəd öskürəyi kəsmək deyil, bəlğəmi durulaşdırıb çıxarmaqdır. Həkimlər bu zaman mukolitik (bəlğəmgətirici) vasitələr təyin edə bilərlər.
Lakin 2 yaşdan kiçik uşaqlarda bu növ siropların istifadəsi riskli sayılır, çünki onlar bəlğəmi həddən artıq artıraraq kiçik bronxları tıxaya bilər.
Südəmər uşaqlarda öskürək
Südəmər körpələrdə (0-12 ay) öskürək hər zaman ciddi qəbul edilməlidir. Körpələrin tənəffüs yolları çox dar olduğu üçün hər hansı bir iltihab tez bir zamanda nəfəs darlığına səbəb ola bilər.
Südəmər körpələrdə öskürəyin əsas səbəbləri:
-
Reflüks: Mədə möhtəviyyatının boğaza qayıtması qıcıq yaradaraq öskürəyə səbəb ola bilər.
-
Yoluxucu xəstəliklər: Göyöskürək və ya RSV (Respirator Sinsitial Virus) körpələr üçün təhlükəlidir.
-
Xarici mühit: Evdə siqaret tüstüsü və ya kəskin qoxular körpənin həssas ağciyərlərini qıcıqlandırır.
Nə etməli? Südəmər körpə öskürürsə, mütləq pediatr müayinəsi şərtdir. Evdə edə biləcəyiniz ən yaxşı şey onu tez-tez ana südü ilə qidalandırmaqdır. Ana südü həm immun sistemini gücləndirir, həm də boğazı nəmləndirir.
Uşaqlarda öskürək üçün təbii müalicə
Əgər öskürək ciddi bir bakterial infeksiya və ya allergiya qaynaqlı deyilsə, evdə hazırlanan bəzi təbii vasitələr sağalma prosesinə dəstək ola bilər.
-
Bal (1 yaşdan yuxarı): Araşdırmalar göstərir ki, yatmazdan əvvəl verilən bir çay qaşığı bal bir çox öskürək siropundan daha təsirlidir. Bal boğazı örtərək qıcığı azaldır. (Botulizm riski səbəbindən 1 yaşdan kiçiklərə qətiyyən verməyin).
-
İlıq Limonlu Su: C vitamini ilə zəngin olan bu içki boğazı yumşaldır.
-
Zəncəfil və Darçın: Təbii iltihab əleyhinə xüsusiyyətlərə malikdirlər. Az miqdarda çaya əlavə edilə bilər.
-
Kərə yağı və Süd: Köhnə, lakin sınanmış bu üsul boğazdakı quruluğu aradan qaldırmaq üçün effektivdir.
Nə zaman təcili həkimə müraciət etməli?
Aşağıdakı hallarda vaxt itirmədən Pediatr həkimə müraciət etməlisiniz:
-
Nəfəs alarkən çətinlik çəkmə və ya burun pərəklərinin şişməsi.
-
Dodaqların və ya dırnaq ətrafının göyərməsi.
-
Yüksək və düşməyən qızdırma.
-
Öskürək zamanı “hürən it” səsinə bənzər səsin çıxması (Krup sindromu).
-
Uşağın maye qəbulundan imtina etməsi və halsızlıq.
Uşaqlarda öskürək haqqında tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda gecə artan öskürək üçün nə etmək olar?
Gecə öskürəyi çox vaxt geniz axıntısı və ya otaq havasının quru olması ilə bağlıdır. Otağı yatmazdan əvvəl havalandırın, nəmləndirici qoşun və uşağın başını bir qədər hündürə qoyun.
Əgər öskürək tutmaşəkilli və boğulma ilə müşayiət olunursa, bu astma və ya krup ola bilər, həkimlə məsləhətləşin.
2. Uşaqlarda quru öskürək müalicəsi necə aparılır?
Quru öskürək bəlğəmsiz olur və boğazı cırır. Bu zaman boğazı yumşaldan spreylər, ilıq mayelər və (1 yaşdan böyükdürsə) bal faydalıdır. Həkim allergik bir vəziyyət şübhəsi varsa, antihistamin dərmanlar təyin edə bilər.
3. Uşaqlarda öskürək nə qədər çəkir?
Normal bir virus infeksiyası zamanı öskürək 1-2 həftə davam edə bilər. Əgər öskürək 3 həftədən artıq davam edirsə, bu artıq xroniki öskürək hesab olunur və səbəbi (allergiya, reflüks, adenoidlər) araşdırılmalıdır.
4. Antibiotik öskürəyi kəsərmi?
Antibiotiklər yalnız bakterial infeksiyalar (məsələn, pnevmoniya və ya bəzi sinusitlər) zamanı təsirlidir. Uşaqlarda öskürəyin 80-90%-i viruslardan qaynaqlanır və bu zaman antibiotik istifadəsi tamamilə faydasızdır, hətta immuniteti zəiflədə bilər.
Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.