Uşaq böyütmək həm sevinc, həm də böyük məsuliyyət tələb edən bir prosesdir. Bu yolda valideynlərin ən çox qarşılaşdığı və narahatlıq keçirdiyi sağlamlıq problemlərindən biri də uşaqlarda qurd xəstəlikləri (helmintozlar) hesab olunur.
Statistik məlumatlara görə, məktəbəqədər və ibtidai sinif yaşlı uşaqların böyük bir hissəsi həyatında ən azı bir fəfə parazitar infeksiyaya yoluxur.
Qurd xəstəlikləri nədir?
Helmintozlar – müxtəlif növ parazit qurdların insan orqanizmində məskunlaşması nəticəsində yaranan xəstəliklər qrupudur.
Uşaqlarda qurd xəstəlikləri dedikdə ən çox rast gəlinən növlər bizquyruq (enterobioz), asqarid (asqaridoz) və lyaubliyalardır.
Bu parazitlər əsasən bağırsaqlarda yaşasalar da, bəzi növlər qan vasitəsilə digər orqanlara (ciyərlər, qaraciyər) da miqrasiya edə bilirlər.
Uşaqlarda ən çox rast gəlinən qurd növləri
1. Bizquyruqlar (Enterobioz)
Bu, uşaqlar arasında ən yayılmış parazit növüdür. Kiçik, ağ rəngli ipliyə bənzəyən bu qurdlar gecə saatlarında anal nahiyəyə çıxaraq yumurta qoyurlar. Bu isə uşaqda dözülməz qaşıntıya səbəb olur.
2. Asqaridlər (Asqaridoz)
Daha böyük ölçülü (20-40 sm-ə qədər) olan bu qurdlar uşağın bağırsaq sistemində ciddi fəsadlar yarada bilər. Asqarid yumurtaları torpaqla, yuyulmamış meyvə-tərəvəzlə orqanizmə daxil olur.
3. Lyaubliyalar (Lyaublioz)
Həqiqi qurd olmasalar da (ibtidai canlılardır), çox vaxt bu qrupa daxil edilirlər. Onlar onikibarmaq bağırsaqda və öd yollarında məskunlaşaraq həzm prosesini pozurlar.
Uşaqlarda qurd xəstəliklərinin əlamətləri
Bir çox valideyn düşünür ki, uşaqda qurd varsa, o mütləq arıq olmalıdır. Lakin bu həmişə belə deyil.
Uşaqlarda qurd xəstəlikləri çox vaxt “maskalanmış” əlamətlərlə özünü büruzə verir:
Həzm sistemində pozuntular: Qarın nahiyəsində (xüsusən göbək ətrafında) ağrılar, ürəkbulanma, qusma, qəbizlik və ya ishal.
İştah dəyişikliyi: İştahın həddindən artıq artması və ya kəskin azalması.
Sinir sistemi əlamətləri: Yuxuda dişlərin qıcanması (bruksizm), səbəbsiz əsəbilik, tez yorulma, yuxu pozğunluğu.
Allergik reaksiyalar: Dəridə səpkilər, quru öskürək, gözaltı qaralmalar.
Spesifik əlamətlər: Anal nahiyədə qaşıntı (xüsusən gecələr), uşağın ağzından suyun axması.
Yoluxma yolları: Qurdlar necə daxil olur?
Uşaqlar dünyanı dadaraq və toxunaraq kəşf edirlər. Bu da onları risk qrupuna salır.
Əsas yoluxma yolları bunlardır:
Çirkli əllər: Oyun meydançalarında, qum qutusunda oynadıqdan sonra əllərin yuyulmaması.
Yuyulmamış qidalar: Torpaqla təmasda olan tərəvəzlər, meyvələr və göyərtilər.
Ev heyvanları: Pişik və itlərlə yaxın təmas (xüsusən heyvanın parazit əleyhinə müalicəsi yoxdursa).
Ümumi istifadə əşyaları: Oyuncaqlar, dəsmallar və yataq dəstləri vasitəsilə bir uşaqdan digərinə keçid.
Çiy su: Qaynadılmamış və ya təmizlənməmiş suyun içilməsi.
Diaqnostika: Düzgün müayinə necə olmalıdır?
Uşaqda qurd olub-olmadığını dəqiq bilmək üçün yalnız əlamətlərə güvənmək olmaz.
Müasir tibb aşağıdakı üsulları təklif edir:
Nəcis analizi: Ən klassik üsuldur. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, qurd yumurtalarını aşkar etmək üçün analiz 3-4 gün ardıcıl verilməlidir.
Perianal yaxma (Skoç test): Xüsusən bizquyruqların təyini üçün səhər uşaq yuyunmamışdan əvvəl götürülür.
Qan analizi (ELISA): Qanda müəyyən parazitlərə qarşı yaranan antitelləri (IgG, IgM) yoxlayır. Bu üsul lyaublioz və asqaridozun ilkin mərhələlərində effektivdir.
Uşaqlarda qurd xəstəliyi müalicəsi
Uşaqlarda qurd xəstəlikləri aşkar edildikdə müalicə mütləq həkim (pediatr və ya parazitoloq) tərəfindən təyin olunmalıdır. Özbaşına “qurd dərmanı” vermək uşağın qaraciyərinə ciddi ziyan vura bilər.
Müalicə adətən üç mərhələdən ibarət olur:
Hazırlıq: Orqanizmin toksinlərdən təmizlənməsi (sorbentlər vasitəsilə).
Antiparazitar terapiya: Dərman vasitəsilə qurdların məhv edilməsi.
Bərpa: Bağırsaq mikroflorasının düzəldilməsi, vitamin dəstəyi və immunitetin gücləndirilməsi.
Qurd xəstəliklərindən necə qorunmalı?
Xəstəliyi müalicə etməkdənsə, ondan qorunmaq daha asandır.
Bu qaydalara əməl etmək riski 90% azaldır:
Şəxsi gigiyena: Uşağa əlləri sabunla yumaq vərdişini erkən yaşda aşılayın.
Dırnaq baxımı: Uşağın dırnaqlarını həmişə qısa tutun (yumurtalar dırnaq altında toplanır).
Qidaların yuyulması: Meyvə-tərəvəzləri axar su altında deyil, bir müddət suda saxladıqdan sonra yuyun.
Yüksək temperaturda yuma: Uşağın alt paltarlarını və yataq dəstlərini yüksək temperaturda yuyun və mütləq ütüləyin.
Heyvanların müalicəsi: Evdəki ev heyvanlarına ildə 2-4 dəfə profilaktik qurd dərmanları verilməlidir.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda qurd xəstəlikləri qan azlığına (anemiyaya) səbəb ola bilərmi?
Bəli, bir çox parazit növü bağırsaq divarına yapışaraq uşağın qanı ilə qidalanır və ya qidadan gələn dəmirin sorulmasına mane olur. Bu da uzunmüddətli dövrdə dəmir defisitli qan azlığına yol açır.
2. Ev şəraitində uşaqlarda qurdların təbii müalicəsi mümkündür?
Sarımsaq və ya balqabaq tumu kimi vasitələr köməkçi rol oynaya bilər, lakin onlar əsas müalicəni əvəz etmir. Təbii vasitələr yalnız profilaktika məqsədilə və həkimlə məsləhətləşərək istifadə edilməlidir.
3. Uşaq yuxuda dişlərini qıcayırsa, bu mütləq qurd əlamətidir?
Xalq arasında belə bir inanc olsa da, bruksizm (diş qıcama) həm də stress, nevroloji problemlər və ya çənə quruluşu ilə bağlı ola bilər. Lakin bu əlamət varsa, ilk növbədə parazit yoxlanışı aparmaq məsləhətdir.
4. Profilaktika məqsədilə uşağa qurd dərmanı vermək olar?
Müasir tibb “hər ehtimala qarşı” toksik dərmanların verilməsini tövsiyə etmir. Əvvəlcə analiz verilməli, əgər yoluxma riski çox yüksəkdirsə (məsələn, bağçada epidemik vəziyyət varsa), həkim təyinatı ilə profilaktik doza verilə bilər.
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Konkret sağlamlıq problemləri üçün mütləq uşaq həkiminizə müraciət edin.