Uşaq böyüdən hər bir valideyn ən azı bir dəfə uşaqlarda qusma halı ilə qarşılaşır. Qusma uşağın mədə möhtəviyyatının ağızdan (bəzən burundan da) güclə xaric edilməsi prosesidir.
Bu, özlüyündə bir xəstəlik deyil, orqanizmin müdafiə reaksiyası və ya müəyyən bir problemin əlamətidir.
Uşaqlarda qusmanın əsas səbəbləri
Uşağın yaşı qusmanın səbəbini müəyyən etmək üçün ən vacib amillərdən biridir. Səbəbləri yaş qruplarına görə aşağıdakı kimi qruplaşdıra bilərik:
1. Körpələrdə (0-1 yaş) qusma
Fizioloji Reflüks: Südəmər körpələrdə mədə girişi tam inkişaf etmədiyi üçün “qaytarma” dediyimiz hal normal sayılır. Əgər körpənin çəkisi normal artırsa və özünü yaxşı hiss edirsə, bu narahatlığa səbəb deyil.
Pilor Stenozu: Adətən ilk aylarda rast gəlinən bu vəziyyət, mədə çıxışının daralması nəticəsində yaranır və “fəvvarəvari” qusma ilə xarakterizə olunur.
Yanlış Qidalanma: Körpəni həddindən artıq yedizdirmək və ya qidalanma sonrası havasını çıxarmamaq qusmaya səbəb olar.
2. Məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlarda qusma
Qastroenterit (Mədə-bağırsaq infeksiyası): “Mədə qripi” kimi tanınan bu vəziyyət adətən viruslar (məsələn, Rotavirus) tərəfindən törədilir. Qusma ilə yanaşı ishal və hərarət də müşahidə edilə bilər.
Qida Zəhərlənməsi: Köhnə və ya gigiyenik olmayan qidaların qəbulu.
Digər İnfeksiyalar: Sidik yolu infeksiyaları, otit (qulaq iltihabı) və hətta boğaz ağrısı bəzi uşaqlarda qusma refleksini tetikleyə bilər.
Appendisit: Əgər qusma sağ alt qarın nahiyəsində şiddətli ağrı ilə müşayiət olunursa, bu təcili vəziyyət ola bilər.
Uşaqlarda qusma zamanı nə etməli?
Əgər uşağın ümumi vəziyyəti stabildirsə, aşağıdakı addımları izləyə bilərsiniz:
Mədəni Dinləndirin: Qusma epizodundan dərhal sonra uşağa yemək və ya çoxlu su verməyə çalışmayın. Mədənin sakitləşməsi üçün 30-60 dəqiqə gözləyin.
Az-az, Tez-tez Maye Verin: Uşağa birdən-birə bir stəkan su vermək mədəni yenidən qıcıqlandıra bilər. Bunun əvəzinə hər 5-10 dəqiqədən bir bir çay qaşığı və ya bir qurtum su/elektrolit məhlulu verin.
Oral Rehidratasiya Məhlulları (ORS): Apteklərdə satılan xüsusi duz qarışıqları su itkisini bərpa etmək üçün ən yaxşı vasitədir.
Qidalanmaya Keçid: Qusma dayandıqdan 6 saat sonra yüngül qidalara (banan, düyü sıyığı, suxarı) başlaya bilərsiniz. Yağlı, ədviyyatlı və çox şəkərli qidalardan qaçın.
Körpələrdə qusma zamanı dehidratasiya (susuzlaşma) təhlükəsi
Uşaqlarda qusma zamanı ən böyük risk orqanizmin su və duz (elektrolit) itirməsidir.
Uşağın bədən kütləsi az olduğu üçün maye itkisi böyüklərə nisbətən daha sürətlə fəsadlara yol açır.
Susuzlaşmanın əlamətləri:
Ağız və dodaqların quruması.
Göz yaşının olmaması (ağlayarkən).
Sidik ifrazının azalması (6 saatdan çox bezi islatmamaq).
Halsızlıq, yuxululuq və ya həddindən artıq əsəbilik.
Körpələrdə əmgəyin içəri çökməsi.
Hansı hallarda təcili həkimə müraciət edilməlidir?
Aşağıdakı “qırmızı bayraqlar” müşahidə edildikdə vaxt itirmədən pediatr həkimə müraciət etmək lazımdır:
Qusma 24 saatdan çox davam edirsə.
Qusma kütləsində qan və ya yaşıl öd (safra) varsa.
Uşaqda şiddətli qarın ağrısı və ya qıcolmalar varsa.
Yüksək hərarət (38.5°C-dən yuxarı) düşmürsə.
Uşaqda kəskin halsızlıq və huş dumanlanması varsa.
Uşaq heç bir mayeni mədəsində saxlaya bilmir və dərhal qaytarırsa.
Diaqnostika və müalicə metodları
Həkimə müraciət etdiyiniz zaman, diaqnoz üçün müəyyən addımlar atılacaqdır.
Müalicə tamamilə qusmanın səbəbinə yönəlir.
Fiziki Müayinə: Həkim uşağın qarnını yoxlayır, susuzlaşma dərəcəsini qiymətləndirir.
Analizlər: Qan analizi (infeksiyanı yoxlamaq üçün) və sidik analizi tələb oluna bilər.
Ultrasəs (USM): Əgər appendisit və ya bağırsaq düyünlənməsi şübhəsi varsa, qarın boşluğunun USM-i aparılır.
Dərman Müalicəsi: Ürəkbulanma əleyhinə dərmanlar yalnız həkim məsləhəti ilə verilməlidir. İnfeksiya bakterialdırsa, antibiotik təyin edilə bilər (lakin virus mənşəli qusmalarda antibiotik xeyir etmir).
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaq qusan zaman ona hansı dərmanları vermək olar?
2. Gecə qəfil başlayan qusma nəyin əlaməti ola bilər?
3. Uşaq qusursa, süd verməyə davam etməliyəmmi?
4. Qusan uşağa hansı qidalar verilməlidir?
5. Psixoloji səbəblərdən uşaq qusa bilərmi?
Məqalədə verilən məlumatlar maarifləndirmə xarakteri daşıyır. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin.