Uşaqlarda qızdırma — hər valideynin mütləq rastlaşdığı, lakin çox zaman narahatlığa səbəb olan bir vəziyyətdir.
Gecə yarısı uşağınızın alnına toxunduğunuzda isti hiss etmək, termometrin yüksək rəqəm göstərməsi — bu anlar hər bir valideyn üçün stressli ola bilər.
Ancaq bilmək lazımdır ki, qızdırma özü bir xəstəlik deyil, orqanizmin infeksiya və ya başqa bir problemlə mübarizə apardığının əlamətidir.
Qızdırma nədir və normal bədən istisi neçədir?
Tibbi baxımdan, bədən istisinin 38°C və ya daha yüksək olması qızdırma hesab edilir.
Uşaqların normal bədən istisi isə ümumiyyətlə 36.5°C ilə 37.5°C arasında dəyişir.
Bu hədd yaşa, günün saatına, fəaliyyət səviyyəsinə və ölçmə metoduna görə bir qədər fərqlənə bilər.
Qızdırmanın ciddi bir problemi olduğunu göstərən ən vacib amil temperaturun özündən daha çox uşağın ümumi vəziyyətidir.
38.5°C qızdırması olan, lakin oynayan, içən və cavab verən bir uşaq; 38°C qızdırması olan, lakin letargik (hərəkətsiz, laqeyd) görünən uşaqdan daha az narahatedici ola bilər.
Uşaqlarda qızdırma zamanı nə etməli?
Uşaqlarda qızdırmanın evdə müalicəsinin məqsədi uşağı rahat etmək, dehidrasiyanın (susuzluğun) qarşısını almaqdır.
Aşağıdakı addımlar kömək edə bilər:
1. Bol maye verin – Qızdırma zamanı bədən normaldan daha çox maye itirir. Su, yüngül kompot, elektrolit məhlulları (uşaqlar üçün oral rehidrasiya duzları) uyğundur. Körpələrdə ana südü verilməsi davam etdirilməlidir.
2. Uşağı rahat geyindirin – Çox qat paltar əslində bədən istisini daha da artırır. Yüngül, nəfəs alan paltarlar seçin. Otaq temperaturunu 18–20°C arasında saxlamağa çalışın.
3. Antipiretik dərmanlar – Həkiminizin məsləhəti ilə parasetamol (asetaminofen) 3 aydan böyük uşaqlar üçün, ibuprofen isə 6 aydan böyük uşaqlar üçün istifadə edilə bilər. Doza mütləq uşağın çəkisinə görə hesablanmalı, dərmanın qutusundakı göstərişlərə əməl edilməlidir.
⚠️ Vacib xəbərdarlıq: 18 yaşından kiçik uşaqlara heç vaxt aspirin verməyin. Bu, Reye sindromu adlı nadir lakin ağır bir xəstəliyə yol aça bilər.
4. İlıq su ilə silmə – Uşağı ilıq (isti deyil!) su ilə silmək bədən istisini müvəqqəti olaraq azalda bilər. Soyuq su və ya spirt istifadə etməyin — bu metodlar titrəməyə, hətta istilik itkisinə yol aça bilər.
5. İstirahat – Yuxu immun sistemin ən güclü silahıdır. Uşağın kifayət qədər dincəlməsinə şərait yaradın.
Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
Bu sual valideynlərin ən çox verdiyi sualdır.
Aşağıdakı vəziyyətlərdən hər hansı biri olarsa, dərhal uşaq həkiminə müraciət edin:
- 3 aydan kiçik körpədə 38°C və ya daha yüksək qızdırma
- 3–6 ay arasında 39°C-dən yüksək qızdırma
- İstənilən yaşda 40°C-dən yüksək temperatur
- Qızdırma 3 gündən çox davam edirsə
- Uşaqda qıcolma (febril konvulsiya) baş verirsə
- Tənəffüs çətinliyi, göyərmə (sianoz) müşahidə edilərsə
- Şiddətli baş ağrısı, boyun sərtliyi, işığa həssaslıq (meningit əlamətləri)
- Dəridə solmayan, qırmızı-bənövşəyi səpgi (meningokoksemiya əlaməti ola bilər — təcili tibbi yardım)
- Uşaq son dərəcə tənbəl görünür, oyandırıla bilmir
- 8 saatdan çox sidiyə çıxmayıb (dehidrasiya əlaməti)
Uşaqlarda qızdırmanın əsas səbəbləri
Qızdırmanın ən geniş yayılmış səbəbləri aşağıdakılardır:
Viral infeksiyalar — Uşaqlarda qızdırmanın ən çox rast gəlinən səbəbidir. Soyuqdəymə, qrip, COVID-19, rozeola, su çiçəyi kimi viruslar bədənin immun sistemini aktivləşdirir və bu da temperaturu artırır.
Bakterial infeksiyalar — Qulaq iltihabı (otit), boğaz iltihabı (streptokokk), sidik yolları infeksiyası, pnevmoniya bu qrupa daxildir. Bakterial infeksiyalar viral infeksiyalara nisbətən daha az rast gəlinir, lakin adətən antibiotik müalicəsi tələb edir.
Peyvənd reaksiyası — Peyvənddən sonra 1-2 gün ərzində inkişaf edə bilən yüngül qızdırma tamamilə normaldır və immun sistemin işlədiyini göstərir.
İstilik vurma — İsti hava şəraitində yetərli maye qəbul edilmədikdə bədən istisi patoloji dərəcədə yüksələ bilər. Bu vəziyyət dərhal tibbi yardım tələb edir.
Diş çıxması — Körpələrdə diş çıxması zamanı bədən istisi bir qədər yüksələ bilər, lakin tədqiqatlar göstərir ki, diş çıxması nadir hallarda 38°C-dən yüksək qızdırmaya səbəb olur. Belə bir vəziyyətdə başqa səbəblər axtarılmalıdır.
Uşaqlarda qızdırmanın əlamətləri: Nələrə diqqət etməlisiniz?
Temperaturdan başqa, aşağıdakı əlamətlər qızdırmanın müşayiəti ola bilər:
- Tənbəllik, yorğunluq, əsəbilik
- İştahın azalması
- Titrəmə və ya əzələ ağrıları
- Baş ağrısı
- Tərləmə (temperatur düşərkən)
- Dərinin qızarması
Bu əlamətlər görüldükdə ilk addım düzgün termometrlə temperaturu ölçməkdir.
Febril konvulsiyalar (qızdırmaya bağlı qıcolmalar)
Valideynlər arasında ən çox qorxu doğuran vəziyyətlərdən biri febril qıcolmalardır.
Bu qıcolmalar 6 ay–5 yaş arasındakı uşaqlarda, xüsusilə temperatur sürətlə yüksəldikdə baş verə bilər. Uşaqların təxminən 2–5%-ini təsir edir.
Qıcolma zamanı nə etməlisiniz:
- Uşağı döşəməyə və ya yumşaq bir səthin üzərinə uzandırın
- Başını yana çevirin ki, ağzındakı sekretsiyalar axsın
- Uşağı bağlamayın, hərəkətlərini zorla saxlamayın
- Ağzına heç bir şey qoymayın
- Qıcolmanın nə qədər davam etdiyini izləyin
5 dəqiqədən çox davam edən qıcolma təcili tibbi yardım tələb edir.
Qısa müddətli febril konvulsiyalar çox qorxuducu görünsə də, əksər hallarda uzunmüddətli zərər vermir. Lakin ilk epizoddan sonra mütləq həkimə müraciət edilməlidir.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda qızdırma neçə dərəcədən başlayır və təhlükəli hesab edilir?
Tibbi olaraq 38°C və yuxarısı qızdırma sayılır. 39.5–40°C yüksək, 40°C-dən yuxarısı isə yüksək qızdırma kateqoriyasına daxildir.
Ancaq yalnız rəqəmə deyil, uşağın ümumi vəziyyətinə diqqət etmək lazımdır. 3 aydan kiçik körpələrdə 38°C belə təcili tibbi yardım tələb edir.
2. Uşaqlarda qızdırma nə qədər davam edə bilər?
Viral infeksiyalara bağlı qızdırma adətən 3–5 gün davam edir. 5 gündən çox davam edən, ya da yüksəlib düşən qızdırma mütləq pediatr həkimlə dəyərləndirilməlidir.
Bəzi viral infeksiyalar (məsələn, rozeola) 3–5 günlük yüksək qızdırmanın ardından döküntü ilə özünü büruzə verir — bu normaldir.
3. Uşaqda qızdırma zamanı nə yedirməli?
Qızdırma zamanı iştah azalması tamamilə normaldır. Uşağı yemək üçün məcbur etmək lazım deyil. Ən vacib olan mayedir — su, kompot, sorbetlər, limonad (şəkərsiz), elektrolit məhlulları verilə bilər.
Ana südü ilə qidalanan körpələrdə emzirmə daha tez-tez aparılmalıdır. Qızdırma keçdikdən sonra iştah özü bərpa olunur.
5. Qızdırma zamanı peyvənd etdirmək olarmı?
Xeyr. Uşağın aktiv qızdırması varsa (38°C və yuxarı), peyvənd bir neçə günə təxirə salınmalıdır. Həkim peyvəndə başlamazdan əvvəl uşağın sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirəcəkdir.
Sadə soyuqdəymə olmadan yüngül burun axıntısı isə peyvəndə maneçilik törətmir — bu barədə həkiminizlə məsləhətləşin.
6. Uşaqda qızdırma ilə birlikdə ishal varsa nə etməli?
Bu kombinasiya çox vaxt qastroenterit (mədə-bağırsaq infeksiyası) əlamətidir. Belə vəziyyətdə dehidrasiya riski daha yüksəkdir.
Oral rehidrasiya duzları (ORS məhlulu) verməyə başlayın. Uşaq maye içə bilmirsə, qusursa və ya 8 saatdan çox sidiyə çıxmayıbsa — dərhal uşaq həkiminə müraciət edin.
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Sağlamlıq problemi üçün mütləq həkim mütəxəssisə müraciət edin!