Uşaqlarda su çiçəyi dünyada ən çox yayılmış uşaqlıq xəstəliklərindən biridir. Varisella-zoster virusu (VZV) adlanan herpesvirüs qrupuna aid bir virus tərəfindən törədilir.
Xəstəlik əsasən 1–12 yaş arasındakı uşaqlarda müşahidə edilsə də, əvvəllər xəstəliyə tutulmamış yeniyetmə və böyüklər də xəstələnə bilər.
Xəstəlik adını bədəndə əmələ gələn xarakterik su dolu qabarcıqlardan almışdır. Bu qabarcıqlar öncə qırmızı ləkə şəklində başlayır, sonra içi maye ilə dolu qabarcıqlara çevrilir, nəhayət qabığa bürünərək sağalır.
Yadda saxlayın: Bir uşaq səpkilər görünməzdən 1-2 gün əvvəl artıq yoluxdurucu olmağa başlayır. Bu, xəstəliyin bağça və məktəblərdə sürətlə yayılmasının əsas səbəbidir.
Uşaqlarda su çiçəyi əlamətləri
Uşaqlarda su çiçəyi əlamətləri, virusun orqanizmə girməsindən 10–21 gün sonra görünməyə başlayır. Bu dövrə inkubasiya müddəti deyilir. İlk əlamətlər tez-tez soyuqdəymə ilə qarışdırılır.
1. Başlanğıc mərhələsi (Prodromal dövr)
Səpkilər çıxmazdan 24-48 saat əvvəl uşaqda aşağıdakılar müşahidə oluna bilər:
Yüngül və ya orta dərəcəli qızdırma (38-39°C)
Ümumi halsızlıq və yorğunluq hissi
Baş ağrısı
2. Səpki mərhələsi
Bu, xəstəliyin ən xarakterik hissəsidir. Səpkilər adətən gövdədən (qarın, kürək) başlayır və sonra üzə, qollara, ayaqlara, hətta ağız boşluğuna və cinsiyyət orqanlarına yayıla bilər.
Papulalar: Kiçik, qırmızı qabarcıqlar.
Vezikullar: İçi maye ilə dolu, “su damcısı” kimi görünən qabarcıqlar.
Pustulalar: Mayenin bulanıqlaşması və partlaması.
Qabıqlar: Yaraların quruyaraq qabıq bağlaması.
Vacib: Su çiçəyində eyni anda bədənin müxtəlif yerlərində həm təzə çıxmış qırmızı ləkələri, həm sulu qabarcıqları, həm də qurumuş qabıqları görmək mümkündür.
Uşaqlarda su çiçəyi neçə günə keçir?
Valideynlərin ən çox verdiyi suallardan biri budur: Uşaqlarda su çiçəyi neçə günə keçir? Cavab uşağın immun sistemindən asılı olsa da, ümumi gedişat belədir:
| Mərhələ | Müddət | Nə baş verir? |
| İnkubasiya | 10-21 gün | Virus gizli inkişaf edir, simptom yoxdur. |
| İlkin əlamətlər | 1-2 gün | Qızdırma, halsızlıq başlayır. |
| Səpkilərin zirvəsi | 3-5 gün | Yeni-yeni qabarcıqlar çıxmağa davam edir. |
| Quruma dövrü | 5-10 gün | Qabarcıqlar qabıq bağlayır və infeksiya riski azalır. |
Uşaqlarda su çiçəyi zamanı nə etməli?
Sağlam uşaqlarda su çiçəyi adətən xüsusi tibbi müdaxilə olmadan 7–10 gün ərzində özbaşına keçir. Lakin bu müddətdə uşağın rahatlığını təmin etmək valideynin əsas vəzifəsidir.
Qaşınmanı azaltmaq üçün
Qaşınma su çiçəyinin ən çətin simptomlarından biridir. Uşağın dırnaqlarını qısaldın, gecə əllərə yumşaq corab geydirin.
Lukewarm (ılıq) hamam suya 3 osh qaşığı yulaf unu (oatmeal) əlavə etmək qaşınmanı xeyli azaldır. Antihistamin preparatlar (həkim tövsiyəsi ilə) da kömək edə bilər.
Qızdırmaya nə etmək olar?
Qızdırmanı idarə etmək üçün paracetamol (acetaminophen) həkimin tövsiyə etdiyi dozada istifadə edilə bilər.
Xəbərdarlıq: Su çiçəyi zamanı uşağa heç vaxt ASPİRİN verməyin. Bu, nadir, lakin həyat üçün təhlükəli olan Reye sindromuna səbəb ola bilər. İbuprofen istifadəsindən də həkimlə məsləhətləşmədən çəkinin.
Pəhriz və mayelər
Uşağın çox su və ya maye qəbul etdiyinə əmin olun — xüsusən qızdırma varsa. Ağız içindəki qabarcıqlar ağrılı ola biləcəyindən, soyuq, yumşaq qidalar (yoğurt, dondurma, kompot) qəbulunu asanlaşdırır. Turş, duzlu və ədviyyatlı qidalardan isə çəkinin.
Su çiçəyi necə yayılır?
Su çiçəyi (Varisella-zoster virusu) iki yolla yayılır:
Birincisi, havadan yoluxma — xəstə şəxsin öskürəyi, asqırması və ya danışarkən havaya buraxdığı zərrəciklərlə. Bu ən tez-tez görülən yoluxma üsuludur.
İkincisi, birbaşa təmas — qabarcıqların mayesiylə birbaşa toxunma.
Qeyd: Xəstə uşaq töküntü başlamazdan 1–2 gün əvvəldən bütün qabarcıqlar qabıqlanana qədər yoluxucu sayılır. Bu müddətdə uşağı məktəb, bağça və ictimai yerlərdən uzaq tutmaq vacibdir.
Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
Əksər hallarda su çiçəyi evdə keçirilsə də, aşağıdakı hallarda dərhal həkimə müraciət edin:
- Qızdırma 38.9°C-dən yuxarı qalxır və aşağı düşmür;
- Qabarcıqlar çox qızarır, şişir, irin çıxır (bakterial infeksiya əlaməti);
- Uşaq güclü baş ağrısı, boyun sərtliyi, işığa həssaslıq şikayəti edir;
- Nəfəs çətinliyi, öskürək, döş ağrısı var;
- Uşaq çox yuxulu, özündən getmiş görünür;
- 3 aylıqdan kiçik körpədə su çiçəyi əlamətləri görünür.
Su çiçəyi peyvəndi
Varisella peyvəndi su çiçəyinə qarşı ən etibarlı profilaktika vasitəsidir. Dünya Səhiyyə Təşkilatı (DST) tövsiyəsinə görə peyvənd 2 doza şəklində tətbiq olunur:
Birinci doza 12–15 ay yaşında, ikinci doza isə 4–6 yaşında vurulur. Hər iki doza aldıqdan sonra peyvəndin effektivliyi xəstəliyin ağır formalarına qarşı 98%-ə çatır.
Peyvənd olunmuş uşaqların az bir qismi (yüngül formada) xəstələnsə belə, sürətlə sağalır, çapıq və ağırlaşmalar çox nadir hallarda baş verir.
Mühüm tövsiyə: Peyvənd olunmamış uşağınız su çiçəyi ilə təmasda olubsa, kontaktdan sonra 3–5 gün içərisindəki peyvənd bəzən xəstəliyin qarşısını ala bilir. Bu barədə pediatr həkiminiz ilə dərhal əlaqə saxlayın.
Su çiçəyi zamanı edilən 5 böyük səhv
Bəzən xalq arasında yayılan yanlış inanclar müalicəni çətinləşdirir:
Uşağı çimizdirməmək: Çoxları elə bilir ki, su vursa, səpkilər artar. Əksinə, təmiz su ilə yüngül yuyunmaq dərini bakteriyalardan qoruyur.
Səpkiləri “Zelyonka” (brilliant yaşılı) ilə boyamaq: Bu, dünyada köhnəlmiş bir üsuldur. Zelyonka səpkinin vəziyyətini görməyə mane olur və dərini qurudaraq daha çox qaşınma yarada bilər.
Aspirin istifadəsi: Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, bu, həyatı təhlükə yarada bilər.
Qabarcıqları partlatmaq: Bu, dərhal ikincili infeksiyaya və dərində çapıqların qalmasına yol açır.
Həkimə getmədən antibiotik vermək: Su çiçəyi virusdur, antibiotiklər isə yalnız bakteriyalara təsir edir. Lazımsız istifadə uşağın bağırsaq mikroflorasına zərər verir.
Tez-tez verilən suallar
Uşaqlarda su çiçəyi nə qədər müddət davam edir?
Uşaqlarda su çiçəyi keçdikdən sonra yenə yenidən xəstələnə bilərmi?
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Konkret sağlamlıq problemləri üçün mütləq uşaq həkiminizə müraciət edin.