Uşaqlarda qəbizlik — valideynlər arasında ən çox rast gəlinən və narahatlıq yaradan sağlamlıq problemlərindən biridir.
Tibbi cəhətdən bu vəziyyət, uşağın həftədə 3 dəfədən az nəcis ifraz etməsi, nəcisin çox bərk və quru olması, həmçinin ifrazat zamanı ağrı və ya çətinlik yaşaması kimi əlamətlərlə özünü göstərir.
Bu problem, xüsusilə körpə və kiçik yaşlı uşaqlarda — həzm sisteminin hələ tam formalaşmadığı dövrlərdə — daha tez-tez müşahidə edilir.
Statistikaya görə, dünya üzrə uşaqların təxminən 30%-i həyatlarının müəyyən bir dövründə uşaqlarda qəbizlik problemi ilə üzləşir.
Vacib qeyd: Uşağınız hər gün nəcis ifraz etmirsə, bu mütləq qəbizlik demək deyil. Hər uşağın öz ritmi var. Əsas narahedici əlamət — ifrazatın çətin, ağrılı və ya nadir olmasıdır.
Uşaqlarda qəbizlik zamanı nə etməli?
Uşaqlarda qəbizlik həm valideynlər, həm də uşaq üçün narahatverici bir haldır. Adətən pəhriz və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə bu problemi həll etmək mümkündür.
Problemi aradan qaldırmaq üçün aşağıdakı addımları izləyə bilərsiniz:
1. Qidalanma rejimini tənzimləyin
Qəbizliyin əsas səbəbi çox vaxt lifli qidaların azlığıdır.
Lifli qidalar: Menyuda meyvə (armud, gavalı, ərik, alma), tərəvəz (brokoli, ispanaq, balqabaq) və tam taxıllı məhsulların miqdarını artırın.
Maye qəbulu: Uşağın gün ərzində kifayət qədər su içdiyinə əmin olun. Maye çatışmazlığı nəcisin bərkiməsinə səbəb olur.
Məhdudiyyətlər: Düyü, banan, ağ çörək və həddindən artıq süd məhsullarının istehlakını müvəqqəti azaldın.
2. Fiziki aktivlik və masaj
Hərəkət: Fiziki aktivlik bağırsaqların işləməsini sürətləndirir. Uşağın aktiv oyunlar oynamasına şərait yaradın.
Qarın masajı: Körpələrdə və kiçik yaşlı uşaqlarda qarın nahiyəsini saat əqrəbi istiqamətində yüngülcə masaj etmək və ya “velosiped sürmə” hərəkəti etdirmək faydalıdır.
3. Tualet vərdişi
Daimi vaxt: Uşağı hər gün yeməkdən sonra (xüsusilə səhər yeməyindən sonra) 5-10 dəqiqə tualetdə oturmağa təşviq edin. Bu, bədənin təbii refleksini formalaşdırır.
Rahatlıq: Uşağın ayaqlarının yerə və ya altlığa dəydiyindən əmin olun; dizlərin omba səviyyəsindən bir az yuxarıda olması defekasiyanı asanlaşdırır.
Uşaqlarda qəbizliyin əsas səbəbləri
Uşaqlarda qəbizliyin yaranmasına bir çox amillər səbəb ola bilər. Bu amillər adətən funksional (qeyri-tibbi) və üzvi (tibbi) olaraq iki qrupa bölünür.
Funksional Səbəblər (Ən Çox Rast Gəlinən)
Uşaqlarda qəbizlik hallarının böyük əksəriyyəti həyat tərzi ilə bağlıdır:
- Lif baxımından kasıb qidalanma — fast food, ağ çörək, işlənmiş qidaların çox istehlakı
- Az maye içmək — günlük su normasının qarşılanmaması
- Az fiziki fəaliyyət — uzun müddət ekran qarşısında oturmaq
- Tualet işini gecikdirmək — uşaqların oyun zamanı tualeti nəzərə almaması
- Stress və emosional dəyişikliklər — yeni məktəb, körpə qardaş/bacı doğumu, ailə problemləri
- Tualetin dəyişməsi — yeni mühit, ictimai tualet qorxusu
Üzvi (Tibbi) səbəblər
Daha nadir hallarda qəbizliyin arxasında tibbi bir problem ola bilər:
- Hipotireoz — qalxanabənzər vəzin zəif işləməsi
- Siliakiya — glutenə qarşı həssaslıq
- Hirsşprunq xəstəliyi — yenidoğulmuşlarda rast gəlinən nadir bir vəziyyət
- Müəyyən dərmanların yan təsiri — dəmir preparatları, antasidlər
- Sinir sistemi problemləri — məsələn, serebral iflicin müşayiəti kimi
Əgər qəbizlik uzun müddət davam edirsə, müntəzəm olaraq qayıdırsa və ya digər simptomlarla müşayiət olunursa, mütləq uşaq həkiminə (pediatra) müraciət edin.
Uşaqlarda qəbizliyin əlamətləri nələrdir?
Uşağınızda aşağıdakı əlamətlər varsa, qəbizlik ehtimalı güclüdür:
- Həftədə 3 dəfədən az nəcis ifrazı
- Nəcisin çox bərk, kəsəkli və ya iri olması
- İfrazat zamanı ağrı, sıxma, güclü zorlanma
- Qarın ağrısı və ya şişkinlik hissi
- İştahın azalması
- Tualeti gecikdirmə — uşağın qıçlarını çarpazlaması, skipping
- Alt paltarda kiçik miqdarda nəcis izləri (enkopresis)
Uşaqlarda qəbizliyin təbii müalicəsi
Qidalanmanı düzəldin
Qidalanma dəyişikliyi müalicənin ən vacib addımıdır. Yüksək lifli qidalar bağırsaq hərəkətlərini stimullaşdırır:
- Meyvələr: armud, ərik, gavalı, alma (qabıqlı), şaftalı, giləmeyvə
- Tərəvəzlər: brokoli, noxud, lobya, yerkökü, ispanaq
- Taxıllar: qara çörək, yulaf ezmesi, bütün taxıl məhsulları
- Paxlalılar: mərcimək, noxud, lobya
Eyni zamanda işlənmiş qidaları, ağ çörəyi, fast food-u və həddindən artıq süd məhsullarını (xüsusilə pendiri) azaldın.
Maye qəbulunu artırın
Yaşa uyğun gündəlik maye qəbulu bağırsaq hərəkətlərini yumşaldır:
- 1–3 yaş: ~1.3 litr
- 4–8 yaş: ~1.7 litr
- 9–13 yaş: ~2.1–2.4 litr
Bu normanın içinə su, kefir, kompot, süd də daxildir. Gavalı şirəsi kiçik uşaqlarda çox effektiv təbii yumşaldıcı sayılır.
Fiziki fəaliyyəti artırın
Gündəlik hərəkət bağırsaq fəaliyyətini birbaşa stimullaşdırır. Uşağı gəzintiyə çıxarın, qaçmağa, oyun oynamağa həvəsləndirin və ekran vaxtını məhdudlaşdırın.
Sağlam tualet vərdişləri formalaşdırın
- Hər gün eyni saatda, xüsusilə yemək sonrası tualetə oturmağı rutinə çevirin
- Ayaqların yerə tam çatmasını təmin edin (lazım olsa kiçik skamleyka istifadə edin)
- Uşağa müsbət mühit yaradın — tualeti cəza deyil, normal ehtiyac kimi çatdırın
Həkimə nə zaman müraciət etməli?
Aşağıdakı hallarda gecikdirmədən uşaq həkiminə müraciət edin:
- Qəbizlik 2 həftədən çox davam edirsə
- Nəcisdə qan görünürsə
- Uşaq ifrazat zamanı çox ağrı yaşayır, ağlayırsa
- Qarın şişmiş və bərk görünürsə
- Yenidoğulmuşda ilk 48 saatda mekonium (ilk nəcis) olmamışdırsa
- Uşağın çəkisi azalırsa və ya böyüməsi ləngiyirsə
- Ev tədbirləri işə yaramırsa
Tez-tez verilən suallar
Körpələrdə qəbizlik niyə baş verir və necə müalicə edilir?
Körpələrdə (0–12 ay) qəbizlik adətən qidalanma dəyişikliyi ilə — xüsusilə ana südündən süni qarışığa keçid zamanı — əmələ gəlir. Ana südü ilə qidalanan körpələr daha az qəbizlik yaşayır. Süni qidalanmada düzgün qarışıq dozasına diqqət edin.
Həkim tövsiyəsi ilə banan, alma püresi yerinə şaftalı, armud püresi kimi laksatif təsirli ərzaqlar verin. Qarın masajı — göbəkdən saat əqrəbi istiqamətində yumşaq hərəkətlər — da faydalıdır. Öz-özünüzə müsəhil verməyin; hökmən həkimə müraciət edin.
Uşaqlarda uzunmüddətli qəbizlik nə qədər təhlükəlidir?
Müalicə edilməmiş uzunmüddətli qəbizlik bağırsağın genişlənməsinə (megakolon), enkopresis adlanan nəcis sızmalarına, anal çatlara (fissura ani) və qabaqlara (hemoroid) səbəb ola bilər.
Bundan əlavə, uşaq tualetdən qorxmağa başlayır — bu isə vəziyyəti daha da ağırlaşdıran bir qısır dövran yaradır. Qəbizlik 2 həftədən artıq davam edərsə, mütləq uşaq qastroenteroloqu ilə məsləhətləşin.
Uşaqlarda qəbizliyə qarşı hansı qidalar tövsiyə edilir?
Ən effektiv üsul — lifli (posaəsaslı) qidalardır. Armud, gavalı, ərik, alma, brokoli, noxud, yulaf ezmesi, lobya, qara çörək kimi qidalar bağırsaq hərəkətlərini tənzimləyir.
Gavalı şirəsi kiçik uşaqlarda çox effektivdir. Eyni zamanda süd məhsullarını (xüsusilə iri miqdarda pendiri) azaldın; işlənmiş qidalar, fast food, ağ düyü və ağ çörəkdən uzaq durun.
Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq pediatr həkim ilə məsləhətləşin.
One Response