Körpələrdə ən tez-tez rast gəlinən və valideynləri təşvişə salan hallardan biri də körpələrdə reflüks xəstəliyi (qastroezofageal reflüks) problemidir.
Demək olar ki, hər iki körpədən birində həyatının ilk aylarında müəyyən dərəcədə reflüks müşahidə olunur. Lakin bu halın nə zaman normal bir fizioloji proses, nə zaman isə müalicə tələb edən bir xəstəlik olduğunu bilmək çox vacibdir.
Körpələrdə reflüks nədir?
Sadə dildə desək, reflüks mədə möhtəviyyatının (süd və ya qidanın) geriyə, qida borusuna və bəzən ağıza qədər qayıtmasıdır.
Körpələrdə mədə ilə qida borusu arasındakı qapaq sistemi (sfinkter) hələ tam inkişaf etmədiyi üçün qidalar asanlıqla geri sızır.
Əksər körpələrdə bu, “xoşxassəli” və ya fizioloji reflüks adlanır və körpə böyüdükcə, dik oturmağa başladıqca öz-özünə keçib gedir.
Lakin, əgər bu hal körpənin inkişafına mane olursa, tənəffüs problemləri yaradırsa və ya ciddi ağrılara səbəb olursa, bu artıq körpələrdə reflüks xəstəliyi (GERX) olaraq qiymətləndirilir.
Körpələrdə reflüksün əsas səbəbləri
Körpələrin həzm sistemi böyüklərdən fərqli işləyir.
Aşağıdakı faktorlar reflüksün yaranmasına birbaşa təsir göstərir:
Tam İnkişaf Etməmiş Əzələlər: Qida borusunun aşağı hissəsindəki büzücü əzələ körpələrdə zəif olur və lazım olan vaxtda qapanmır.
Tamamilə Maye Qidalanma: Körpələr yalnız ana südü və ya süni qida ilə qidalanır. Maye qidaların geri qayıtması bərk qidalara nisbətən daha asandır.
Həzm Sisteminin Mövqeyi: Körpələr vaxtının çox hissəsini uzanıqlı vəziyyətdə keçirirlər. Cazibə qüvvəsinin köməyi olmadan mədə möhtəviyyatı asanlıqla yuxarı qalxa bilir.
Mədənin Kiçik Həcmi: Yeni doğulanların mədəsi çox kiçikdir. Həddindən artıq qidalanma təzyiqi artırır və reflüksə yol açır.
Körpələrdə reflüksün əlamətləri
Hər qusma reflüks xəstəliyi demək deyil.
Valideynlər aşağıdakı əlamətlərə qarşı diqqətli olmalıdırlar:
Tez-tez və Şiddətli Qusma: Südün ağıza gəlməsi normal olsa da, fışqıraraq qusma və ya hər qidalanmadan sonra təkrarlanan qusmalar ciddi siqnaldır.
Qidalanma Zamanı Narahatlıq: Körpə ac olduğu halda döşdən və ya butulkadan imtina edir, özünü geriyə doğru bükür (Sandifer sindromu).
Çəki Artımının Dayanması: Reflüks səbəbindən kifayət qədər qida qəbul edə bilməyən körpələrdə inkişaf geriliyi yarana bilər.
Yuxu Pozğunluğu: Mədə turşusunun qida borusunu yandırması nəticəsində yaranan ağrı körpənin yuxusunu qaçırır.
Xroniki Öskürək və Xırıltı: Mədə möhtəviyyatının tənəffüs yollarına sızması nəticəsində körpədə keçməyən öskürək və ya ağciyər iltihabı riskləri yarana bilər.
Reflüksü olan körpələr üçün ev şəraitində nə etməli?
Əgər körpənizdə körpələrdə reflüks xəstəliyi diaqnozu yüngül formadadırsa, həyat tərzində edilən bəzi dəyişikliklər vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər:
1. Az-az və Tez-tez Qidalandırma
Mədəni həddindən artıq doldurmamaq üçün körpəni daha kiçik porsiyalarla, lakin daha tez-tez yedizdirin. Bu, mədədəki təzyiqi azaldır.
2. Dik Vəziyyətdə Saxlama
Qidalanmadan dərhal sonra körpəni 20-30 dəqiqə ərzində dik (çiyində) vəziyyətdə saxlayın. Bu, cazibə qüvvəsinin köməyi ilə qidanın mədədə qalmasına kömək edir.
3. Qaz Çıxarma Rejimi
Qidalanma zamanı və sonra mütləq körpənin qazını çıxarın. Mədədə toplanan hava köp yaradır və südün yuxarı itələnməsinə səbəb olur.
4. Yataq Mövqeyi
Körpənin yatdığı yerin baş tərəfini təxminən 30 dərəcə qaldırmaq olar. Lakin bunu mütləq həkimlə məsləhətləşərək və təhlükəsizlik qaydalarına (boğulma riskinə qarşı) əməl edərək edin.
Nə zaman həkimə müraciət etməli?
Hər bir valideyn bilməlidir ki, reflüks bəzən daha ciddi xəstəliklərin (məsələn, pilor stenozu və ya bağırsaq keçməməzliyi) əlaməti ola bilər.
Aşağıdakı hallarda dərhal həkimə müraciət edin:
Qusma yaşıl və ya sarı rəngdədirsə (öd tərkibli);
Qusuntu daxilində qan izləri görünürsə;
Körpə çəki almırsa və ya arıqlayırsa;
Nəfəs alarkən çətinlik çəkirsə;
Körpə həddindən artıq halsız və ya əsəbidirsə.
Tez-tez verilən suallar
Körpələrdə reflüks xəstəliyi nə vaxt keçir?
Əksər hallarda körpələrdə reflüks xəstəliyi körpə 6-12 aylıq olduqda, yəni o oturmağı öyrəndikdə və bərk qidalara keçdikdə öz-özünə düzəlir. 18 aylıq uşaqların çoxunda bu problem tamamilə yox olur.
Körpələrdə reflüks ağrısı necə başa düşülür?
Körpə qidalanarkən qəfil ağlayırsa, bədənini yay kimi geriyə bükürsə və üzündə ağrı ifadəsi yaranırsa, bu, mədə turşusunun qida borusunda yaratdığı yanma hissinin əlaməti ola bilər.
Hansı qidalar körpələrdə reflüksü artırır?
Əgər ana südü verilirisə, ananın qəbul etdiyi acı, ədviyyatlı qidalar, kofein, şokolad və bəzi süd məhsulları körpədə reflüksü tətikləyə bilər. Süni qida ilə qidalanan körpələrdə isə bəzən inək südü zülalına qarşı allergiyanın reflükslə qarışdırıldığı hallar olur.
Reflüksü olan körpələr üçün xüsusi süni qidalar varmış?
Bəli, bazarda “AR” (Anti-Reflux) etiketli xüsusi qatılaşdırılmış süni qidalar mövcuddur. Bu qidalar mədədə daha ağır oturur və geri qayıtması çətinləşir. Lakin bu qidalara yalnız pediatrın tövsiyəsi ilə keçmək lazımdır.
Körpələrdə reflüks müalicəsində dərman istifadə olunurmu?
Əgər pəhriz və mövqe dəyişikliyi kömək etmirsə, həkim mədə turşusunu azaldan və ya həzmi sürətləndirən dərmanlar təyin edə bilər. Heç bir halda həkimlə məsləhətləşmədən körpəyə dərman vermək olmaz.
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Konkret sağlamlıq problemləri üçün mütləq uşaq həkiminizə müraciət edin.