Valideynlər üçün övladının xəstələnməsi hər zaman narahatlıq doğuran bir haldır. Xüsusilə respirator infeksiyalar arasında ən çox qorxulan diaqnozlardan biri uşaqlarda pnevmoniya və ya xalq dilində desək, ağciyər iltihabıdır.
Pnevmoniya ağciyərlərin bir və ya hər iki payının infeksion-iltihabi xəstəliyidir. Bu zaman ağciyərlərdəki alveollar (hava kisəcikləri) maye və ya irinlə dolur ki, bu da tənəffüsü çətinləşdirir və qanın oksigenlə təminatını azaldır.
Uşaq orqanizmi böyüklərə nisbətən daha həssas olduğu üçün bu xəstəlik vaxtında aşkar edilmədikdə ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Lakin müasir tibbin imkanları sayəsində erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə uşaqlarda pnevmoniya tamamilə sağalan bir xəstəlikdir.
Uşaqlarda pnevmoniya əlamətləri
Xəstəliyin əlamətləri uşağın yaşına və xəstəliyin törədicisinə görə dəyişə bilər. Lakin aşağıdakı “qırmızı bayraqlar” valideynləri dərhal hərəkətə keçirməlidir:
1. Yüksək və inadkar hərarət
Uşaqlarda pnevmoniya zamanı temperatur adətən 38.5°C-dən yuxarı olur və qızdırmasalıcı dərmanlara çətin tabe olur.
Əgər qrip əlamətləri başladıqdan 3-4 gün sonra uşağın vəziyyəti yenidən pisləşirsə və qızdırma qalxırsa, bu, ikincili pnevmoniyanın göstəricisi ola bilər.
2. Öskürək
3. Tənəffüs çətinliyi və tez-tez nəfəsalma
Bu, pnevmoniyanın ən spesifik əlamətidir. Valideynlər aşağıdakıları müşahidə edə bilər:
Nəfəs alarkən burun pərələrinin genişlənməsi.
Qabırğalararası sahələrin nəfəs alarkən içəri çəkilməsi.
Səthi və çox sürətli nəfəsalma (taxipnoe).
4. Ümumi zəiflik və iştahasızlıq
Uşaq halsız olur, oyun oynamır, daim yatmaq istəyir və qidalanmaqdan imtina edir. Körpələrdə bu, döşdən imtina və ya həddindən artıq hüzursuzluq şəklində özünü büruzə verir.
Uşaqlarda pnevmoniyanın səbəbləri: Niyə Yaranır?
Pnevmoniya tək bir mikrobun deyil, müxtəlif amillərin təsirindən yarana bilər.
Uşaqlarda bu xəstəliyin əsas törədiciləri aşağıdakılardır:
Viruslar: Xüsusilə 5 yaşınadək uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəb virus mənşəli pnevmoniyalardır (məsələn, respirator sinsitial virus – RSV, qrip virusları).
Bakteriyalar: Streptococcus pneumoniae (pnevmokok) uşaqlarda bakterial pnevmoniyanın ən geniş yayılmış səbəbidir. Bakterial formalar adətən daha ağır gedir.
Atipik törədicilər: Mycoplasma pneumoniae və Chlamydia pneumoniae daha çox məktəb yaşlı uşaqlarda “gəzən pnevmoniya” adlanan, nisbətən yüngül lakin uzunmüddətli formanı yaradır.
Aspirasiya: Südəmər uşaqlarda südün və ya qida qalıqlarının tənəffüs yollarına qaçması nəticəsində yaranan pnevmoniyadır.
Pnevmoniya yoluxucudurmu?
Pnevmoniyanın özü deyil, ona səbəb olan mikroblar (virus və bakteriyalar) yoluxucudur. Məsələn, bir uşaqdan digərinə keçən qrip virusu birində yüngül soyuqdəyməyə, digərində isə ağır pnevmoniyaya səbəb ola bilər.
Yaş qruplarına görə pnevmoniyanın xüsusiyyətləri
Yenidoğulmuşlar və Südəmərlər: Bu yaşda simptomlar bəzən qeyri-spesifik olur. Öskürək olmaya bilər, lakin uşaq göyərə bilər (sianoz), tənəffüsü iniltili ola bilər və bədən temperaturu yüksəlmək əvəzinə normadan aşağı düşə bilər.
Məktəbəqədər Yaş: Yüksək hərarət, qarın ağrısı (ağciyərin aşağı paylarının iltihabı zamanı diafraqmanın qıcıqlanması səbəbindən) və öskürək ön plandadır.
Məktəblilər: Baş ağrısı, əzələ ağrıları və quru öskürəklə başlayan “atipik” formalar bu qrupda daha sıx görülür.
Diaqnoz necə qoyulur?
Pediatr həkimə müraciəti zamanı ilk növbədə fiziki müayinə aparılır.
Həkim stetoskopla uşağın ağciyərlərini dinləyərək xırıltıları və ya “səssiz zonaları” təyin edir.
Ağciyər Rentgeni: Pnevmoniya diaqnozunu təsdiqləyən ən vacib müayinədir. İltihabın sahəsini və ağırlığını göstərir.
Qan Analizləri: Ümumi qan analizi (ÜQA) və CRP (C-reaktiv zülal) iltihabın bakterial və ya virus mənşəli olduğunu anlamağa kömək edir.
Pulse Oksimetriya: Qanda oksigen səviyyəsini ölçən ağrısız bir cihazdır.
Uşaqlarda pnevmoniyanın müalicəsi
Müalicə planı uşağın yaşına, simptomların ağırlığına və xəstəliyin səbəbinə görə fərdiləşdirilir.
Bakterial pnevmoniya
Əgər törədici bakteriyadırsa, antibiotik müalicəsi mütləqdir. Antibiotiklər həkim tərəfindən təyin edilən dozada və müddətdə istifadə edilməlidir.
Valideynlərin ən böyük səhvi uşağın qızdırması düşən kimi antibiotiki kəsmələridir. Bu, xəstəliyin geri qayıtmasına və bakteriyaların rezistentlik (müqavimət) qazanmasına səbəb olur.
Viral pnevmoniya
Viruslar antibiotiklərə reaksiya vermir. Bu halda müalicə simptomatikdir: bol maye qəbulu, istirahət və ehtiyac olduqda qızdırmasalıcılar.
Lakin bəzən viral pnevmoniyanın üzərinə bakterial infeksiya əlavə olunduğu üçün həkim yenə də antibiotik məsləhət görə bilər.
Ev Şəraitində Qulluq
Bol Maye: İltihab zamanı uşaq çox maye itirir. Su, bitki çayları, evdə hazırlanmış kompotlar bəlğəmin yumşalmasına kömək edir.
Nəmli Hava: Otağın havası sərin (20-22°C) və rütubətli olmalıdır. Quru hava öskürəyi artırır.
Düzgün Mövqe: Südəmər uşaqların baş tərəfi bir qədər hündürdə olmalıdır ki, tənəffüs asanlaşsın.
Övladınızı pnevmoniyadan necə qorumalı?
Pnevmovaksin (Pnevmokok peyvəndi): Bu peyvənd uşaqlarda ən ağır pnevmoniya növlərindən qorunmağın ən effektiv yoludur.
Ana südü: İlk 6 ayda yalnız ana südü ilə qidalanan körpələrin immuniteti pnevmoniyaya qarşı daha davamlı olur.
Gigiyena: Əllərin müntəzəm yuyulması virusların yayılma zəncirini qırır.
Tütün tüstüsündən uzaq durmaq: Evdə siqaret çəkilməsi uşağın ağciyərlərinin yerli müdafiə baryerini zəiflədir və pnevmoniya riskini 2-3 dəfə artırır.
Tez-tez verilən suallar
Pnevmoniya zamanı mütləq xəstəxanada yatmaq lazımdır?
Xeyr. Yüngül və orta dərəcəli pnevmoniyalar ev şəraitində, həkim nəzarəti ilə müalicə oluna bilər. Lakin 6 aydan kiçik körpələr, tənəffüs çatışmazlığı olanlar və maye qəbul edə bilməyən uşaqlar mütləq xəstəxanada stasionar müalicə almalıdır.
"Gizli pnevmoniya" nə deməkdir?
Tibdə “gizli pnevmoniya” deyə bir termin yoxdur. Bu, adətən qızdırmasız və ya zəif öskürəklə gedən pnevmoniyalar üçün işlədilən xalq ifadəsidir. Həkim müayinəsi və rentgen bu “gizli” halları asanlıqla üzə çıxarır.
Antibiotik istifadəsi uşağın immunitetini zəiflədirmi?
Gərəksiz istifadə edilən antibiotik zərərlidir, lakin bakterial pnevmoniya zamanı antibiotik həyat qurtarıcıdır. İmmuniteti xəstəliyin özü və yanlış müalicə daha çox zəiflədir.
Pnevmoniyadan sonra bərpa dövrü nə qədər çəkir?
Aktiv müalicə 7-14 gün çəksə də, ağciyərlərin tam bərpası və öskürəyin tam kəsilməsi 4-6 həftəyə qədər davam edə bilər. Bu dövrdə uşağın fiziki aktivliyi tədricən artırılmalıdır.
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Konkret sağlamlıq problemləri üçün mütləq uşaq həkiminizə müraciət edin.