Uşaqların sağlam böyüməsi, zehni inkişafı və gün ərzində enerjili olması birbaşa onların qidalanma vərdişlərindən asılıdır.
Valideynlərin tez-tez qarşılaşdığı və narahatlıq keçirdiyi ən böyük tibbi problemlərdən biri uşaqlarda qan azlığı, yəni anemiya problemidir.
Tibbi araşdırmalar göstərir ki, uşaqlıq dövründə rast gəlinən anemiyanın ən geniş yayılmış növü dəmir defisitli anemiyadır.
Bu məqalədə uşaqlarda qan artıran qidalar hansılardır, dəmiri bədəndə necə maksimum mənimsətmək olar və anemiyadan qorunma yollarını elmi faktlarla izah edəcəyik.
Uşaqlarda qan artıran qidalar
Uşağınızın qan azlığı problemini həll etmək və ya bunun qarşısını əvvəlcədən almaq üçün rasionda həm hem (heyvan mənşəli), həm də hem-olmayan (bitki mənşəli) dəmir mənbələrinə yer verməlisiniz.
Heyvan mənşəli dəmir bədən tərəfindən daha asan və sürətlə sorulur, bitki mənşəli dəmirin sorulma faizi isə daha aşağıdır.
Aşağıda uşaqlar üçün ən faydalı, qan artıran qidaların siyahısını təqdim edirik:
1. Qırmızı ət və qaraciyər
Qırmızı ət (dana, quzu əti) və xüsusilə heyvan qaraciyəri orqanizm üçün ən yüksək biomənimsənilməsi olan dəmir mənbəyidir.
Necə verməli? Uşaqlara həftədə ən azı 2-3 dəfə yağsız qırmızı ətdən hazırlanmış küftə, buxarda bişmiş yeməklər və ya püre şəklində ət verilməlidir. Qaraciyər isə tam gigiyenik və güvənilən yerdən alınaraq, ayda bir neçə dəfə rasiona əlavə edilə bilər.
2. Quş əti (toyuq və hinduşka)
Hinduşka və toyuğun qırmızı (bud) hissələri göyüş (döş) ətinə nisbətən daha çox dəmir ehtiva edir. Uşaqların çeynəməsi və həzm etməsi üçün də olduqca yüngül qidadır.
3. Balıq və dəniz məhsulları
Balıq yalnız omeqa-3 mənbəyi deyil, həm də qan yaradıcı xüsusiyyətə malikdir. Xüsusilə qızılbalıq (somon) və ton balığı dəmir və B12 vitamini ilə zəngindir.
4. Paxlalılar (Mərci, Noxud, Lobya)
Bitki mənşəli zülal və dəmir anbarı axtarırsınızsa, paxlalılar mükəmməl seçimdir.
Yaşıl və qırmızı mərci: Uşaqlar üçün hazırlanan mərci şorbaları həm həzmə xeyirlidir, həm də hemoqlobini artırır.
Noxud və lobya: Püre halına salınaraq və ya yeməklərin içində uşaqlara təqdim edilə bilər.
5. Yumurta sarısı
Yumurta uşaq inkişafının əvəzedilməz hissəsidir. Yumurtanın sarısı dəmir, A, D vitaminləri və fol turşusu ilə zəngindir. Gündəlik olaraq 1 ədəd qaynadılmış yumurta uşağın qan dəyərlərinin qorunmasına kömək edir.
6. Tünd yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər
İspanaq, brokkoli, kərəviz və cəfəri yüksək miqdarda dəmir və fol turşusu ehtiva edir.
Vacib Qeyd: İspanaqdakı dəmir bitki mənşəli olduğu üçün onun sorulmasını artırmaq məqsədilə yanında mütləq C vitamini (məsələn, limon suyu və ya təzə bibər) istifadə edilməlidir.
7. Qurudulmuş meyvələr
Kişmiş, quru ərik (ərik qurusu), quru əncir və xurma dəmir və enerji baxımından çox zəngindir. Uşaqların şirniyyat ehtiyacını rafinə edilmiş şəkər əvəzinə bu təbii qurudulmuş meyvələrlə qarşılaya bilərsiniz.
Dəmirin sorulmasını artıran və azaldan qızıl qaydalar
Yalnız uşaqlarda qan artıran qidalar vermək kifayət deyil, həm də bu qidaların bədən tərəfindən necə mənimsənildiyinə diqqət yetirmək lazımdır. Səhv qida kombinasiyaları dəmirin faydasını sıfıra endirə bilər.
| Dəmirin Sorulmasını Artırır (C Vitamini) | Dəmirin Sorulmasını Azaldır (Kalsium və Tanninlər) |
| Sitrus meyvələri (portağal, limon, naringi) | İnək südü və keçi südü (həddindən artıq istifadə) |
| Pomidor, bolqar bibəri, göyərtilər | Qatıq, ayran və pendir (ət yeməkləri ilə eyni anda) |
| Çiyələk, kivi, qarağat | Qara çay və kofe (uşaqlara ümumiyyətlə verilməməlidir) |
Valideynlərin Nəzərinə: Ət, mərci və ya yumurta kimi dəmirli yeməklərin dərhal ardınca uşağa süd verməyin və ya qatıq yedizdirməyin. Kalsium dəmirlə rəqabətə girərək onun bağırsaqdan sorulmasının qarşısını alır. Süd məhsullarını əsas yeməklərdən ən az 1-2 saat sonra ara pay (atışdırmalıq) olaraq verin.
Uşaqlarda qan azlığının simptomları nələrdir?
Uşağınızda anemiya olub-olmadığını anlamaq üçün aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirməlisiniz:
Dərinin, dodaqların və göz qapaqlarının daxili hissəsinin solğun olması.
Daimi yorğunluq, halsızlıq və tez yorulma.
İştahsızlıq və çəki artımının zəifləməsi.
Pika sindromu: Uşağın təbaşir, torpaq, divar rəngi, buz kimi qeyri-adi və qida olmayan maddələri yemək istəməsi (Bu, spesifik olaraq dəmir çatışmazlığının ən bariz göstəricisidir).
Tez-tez infeksion xəstəliklərə yaxalanmaq (immunitetin zəifləməsi).
Südəmər körpələrdə başın tez-tez tərləməsi və səbəbsiz hüzursuzluq.
Tez-tez verilən suallar
Körpələrdə qan azlığı zamanı hansı qidalar verilməlidir?
Uşaqlarda hemoqlobini tez qaldırmaq üçün nə etməli?
Çay və süd uşaqlarda qan azlığı yaradır?
Uşaqlarda dəmir çatışmazlığı müalicə edilməzsə nə baş verər?
Məqalədə verilən məlumatlar maarifləndirmə xarakteri daşıyır. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin.