Uşaqlarda iştahsızlıq həm körpəlik, həm də məktəb dövründə ən çox rast gəlinən şikayətlərdən biridir.
Bəzən bu, keçici bir inkişaf mərhələsi olsa da, bəzi hallarda ciddi bir sağlamlıq probleminin xəbərçisi ola bilər.
Uşaqlarda iştahsızlıq nədir?
Tibbi dildə iştahsızlıq uşağın yaşına və fiziki aktivliyinə uyğun olan miqdarda qidanı qəbul etməməsi və ya qidadan tamamilə imtina etməsi kimi xarakterizə olunur.
Öncəliklə anlamaq lazımdır ki, hər bir uşağın metabolizm sürəti və enerji ehtiyacı fərqlidir. Əgər uşağınız az yeyirsə, lakin enerjisi yerindədirsə, boyu və çəkisi normal inkişaf edirsə, bu, “yalançı iştahsızlıq” ola bilər.
Uşaqlarda iştahsızlığın səbəbləri
Uşaqlarda iştahın azalması həm fizioloji, həm də psixoloji faktorlarla bağlı ola bilər.
Fizioloji səbəblər
Diş Çıxarma Dövrü: Körpələrdə damaqların ağrılı və həssas olması çeynəmə prosesini çətinləşdirir.
İnfeksion Xəstəliklər: Boğaz ağrısı, qulaq iltihabı, qrip və ya sidik yolu infeksiyaları zamanı bədən enerjisini xəstəliklə mübarizəyə yönəltdiyi üçün iştah azalır.
Anemiya (Qanazlığı): Xüsusilə dəmir çatışmazlığı uşaqlarda birbaşa iştahsızlığa və halsızlığa səbəb olur.
Qurd İnfestasiyaları: Uşaqlarda qurd (Parazitlər) həzm sisteminə təsir edərək uşağın iştahını kəsə bilər.
Vitamin və Mineral Çatışmazlığı: Sink və B12 vitamini çatışmazlığı dadbilmə hissinə və iştah mərkəzinə mənfi təsir göstərir.
Xroniki Xəstəliklər: Qəbizlik, reflüks və ya qida allergiyaları uşağın yemək yeyərkən narahatlıq duymasına səbəb olur.
Psixoloji səbəblər
Məcburi Yedizdirmə: Valideynin təzyiqi uşaqda yeməyə qarşı mənfi assosiasiya yaradır.
Diqqət Çəkmə İsteği: Bəzən uşaqlar yeməkdən imtina edərək valideynlərinin diqqətini öz üzərlərinə çəkməyə çalışırlar.
Mühit Dəyişikliyi: Bağçaya başlamaq, yeni evə köçmək və ya ailədaxili gərginlik uşağın emosional vəziyyətinə və iştahına təsir edir.
Yaş dövrlərinə görə iştahsızlıq
1-3 Yaş arası (keçid dövrü)
Bu yaşda uşaqların böyümə sürəti südəmər dövrlə müqayisədə yavaşlayır. Eyni zamanda uşaq müstəqilliyini nümayiş etdirmək üçün “yox” deməyə başlayır.
Bu dövrdə uşaqlarda iştahsızlıq çox vaxt “selektiv qidalanma” (yalnız müəyyən yeməkləri yemək) şəklində özünü göstərir.
Məktəb dövrü
Məktəblilərdə iştahsızlıq çox vaxt nizamsız yuxu, səhər yeməyindən imtina və kənarda qeyri-sağlam qidaların (fast food, şirniyyat) qəbulu ilə bağlıdır.
Uşaqlarda iştah artırmaq üçün nələr edə bilərik?
Əgər uşağınızda hər hansı ciddi xəstəlik yoxdursa, aşağıdakı addımlarla iştah problemini həll edə bilərsiniz:
Rejim Yaradın: Yemək saatları hər gün eyni vaxtda olmalıdır. Bu, bədənin həzm şirələrini vaxtında ifraz etməsinə kömək edir.
Arada Atışdırmalıqlara “Yox” deyin: Yeməkdən 1-2 saat əvvəl uşağa şirə, süd və ya şirniyyat verməyin. Bu, mədənin dolmasına və əsas yeməkdən imtinaya səbəb olur.
Porsiyaları Kiçildin: Böyük boşqabda çox yemək uşağı qorxuda bilər. Az-az təqdim edin, istəsə əlavə edin.
Yeməyi Əyləncəli Edin: Tərəvəzlərdən müxtəlif fiqurlar hazırlamaq uşağın marağını artıra bilər.
Süfrəyə Birlikdə Əyləşin: Uşaq valideynlərinin iştahla yemək yediyini gördükdə onları təqlid etməyə meylli olur.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, vaxt itirmədən həkim pediatrla məsləhətləşmək lazımdır:
Uşaqda çəki itkisi və ya boy artımının dayanması.
Daimi halsızlıq və rəngin solğunluğu.
Yeməkdən sonra qusma və ya qarın ağrısı.
Yüksək atəş və ya ishal ilə müşayiət olunan iştahsızlıq.
Uşağın yalnız maye ilə qidalanmaq istəməsi.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşağım çox az yeyir, ona iştahartırıcı dərman verə bilərəmmi?
Cavab: Həkim Pediatr məsləhəti olmadan heç bir “iştahartırıcı” dərman və ya vitamin istifadə etmək olmaz. Bəzi şərbətlərin tərkibindəki maddələr uşağın sinir sisteminə təsir edə bilər. Öncə iştahsızlığın səbəbi (məsələn, qanazlığı) tapılmalı və ona uyğun müalicə aparılmalıdır.
2. Dəmir çatışmazlığı uşaqlarda iştahsızlıq yaradırmı?
Cavab: Bəli, dəmir çatışmazlığı anemiyası uşaqlarda iştahın kəsilməsinin ən geniş yayılmış tibbi səbəblərindən biridir. Dəmir səviyyəsi aşağı olan uşaqlar tez yorulur və qida qəbuluna qarşı həvəssiz olurlar. Qan analizi ilə bu problemi müəyyən etmək mümkündür.
3. Uşaq yemək yemədikdə onu məcbur etmək doğrudurmu?
Cavab: Qətiyyən yox. Məcburi yedizdirmə uşaqda yeməyə qarşı nifrət yaradır və gələcəkdə qidalanma pozğunluqlarına (məsələn, anoreksiya və ya bulimiya) yol aça bilər. Uşaq doyduğunu dediyi an yeməyi dayandırmalısınız.
4. Diş çıxaran uşağın iştahını necə açmaq olar?
Cavab: Diş çıxarma zamanı damaqlar ağrılı olduğu üçün uşaq isti və bərk qidalardan imtina edə bilər. Bu dövrdə ona soyuq (otaq temperaturundan bir az sərin) püreler, yoqurt və ya meyvə süzmələri təklif etmək daha effektivdir.
5. Psixoloji iştahsızlıq nə qədər davam edir?
Cavab: Psixoloji faktorlar (məsələn, ailədə yeni körpənin doğulması) aradan qalxdıqda və ya uşaq yeni vəziyyətə uyğunlaşdıqda iştah adətən 2-4 həftə ərzində bərpa olunur. Əgər proses uzanarsa, uşaq psixoloqundan dəstək almaq faydalıdır.
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Sağlamlıq problemi üçün mütləq həkim mütəxəssisə müraciət edin!