Uşaqlar böyüdükcə müxtəlif xəstəliklərə qarşı həssas olurlar. Bunlardan biri də uşaqlarda sidik yolu infeksiyası — valideynlər arasında narahatlığa səbəb olan, lakin düzgün müalicə ilə tam sağalma mümkün olan bir vəziyyətdir.
Sidik yolu infeksiyası (SYİ) sidik kisəsini, böyrəkləri, sidik kanalını və ya bunların birini birlikdə əhatə edən bakterial bir infeksiyadır.
Statistikalara görə, hər 10 qızdan 1-i, hər 30 oğlandan 1-i həyatının müəyyən bir dövründə sidik yolu infeksiyası keçirir.
Sidik yolu infeksiyası nədir?
Sidik yolu infeksiyası, bakteriyaların sidik kisəsinə, böyrəklərə və ya sidik yoluna daxil olub çoxaldığı zaman baş verən bir infeksiyadır.
Ən çox təsadüf edilən törədici bakteriya Escherichia coli (E. coli)-dir — bu bakteriya normal olaraq bağırsaqlarda yaşayır, lakin sidik yoluna keçdikdə infeksiyaya səbəb ola bilər.
Sidik yolu infeksiyasının növləri:
- Sistit (Aşağı SYİ): Sidik kisəsinin iltihabıdır. Daha yüngül seyir edir.
- Pielonefrit (Yuxarı SYİ): Böyrəyin iltihabıdır. Daha ciddi vəziyyətdir, hospitalizasiya tələb edə bilər.
- Uretrit: Sidik kanalının iltihabıdır.
Qızlarda sidik kanalı oğlanlardan qısa olduğuna görə, bakteriyaların sidik kisəsinə çatması daha asandır. Bu səbəbdən uşaqlarda sidik yolu infeksiyası qızlarda daha tez-tez müşahidə olunur.
Əsas əlamətlər: Uşağınız nə hiss edə bilər?
Əlamətlər uşağın yaşına görə dəyişə bilər. Böyük uşaqlarda əlamətlər daha aydın olur, kiçik körpələrdə isə yalnız qızdırma kimi ümumi əlamətlər müşahidə edilə bilər.
Körpələrdə (0–2 yaş):
- İzahsız, yüksək qızdırma (38°C və yuxarı)
- Qidalanmadan imtina, əmməkdən boyun qaçırma
- Ağlamaq, qıcığınlıq, narahat olmaq
- Sarılıq (yenidoğulmuşlarda)
- Zəif çəki artımı
Kiçik uşaqlarda (2–5 yaş):
- Tez-tez sidiyə getmək istəyi
- Sidik edərkən yanma hissi
- Alt paltarı isladan uşaqlarda geri qayıdan enuresis (gecə sidik ifrazı)
- İdrarın bulanıq, iyli görünməsi
- Qarın ağrısı
Böyük uşaqlarda (5 yaş və yuxarı):
- Sidik edərkən kəskin yanma və ağrı
- Tez-tez, lakin az miqdarda sidiyə getmək
- Alt qarın bölgəsini basan ağrı
- Sidiyin tünd sarı, bulanıq və ya qanlı görünməsi
- Bel ağrısı (böyrək infeksiyasının əlaməti ola bilər)
- Qızdırma, titrəmə, ürəkbulanma
Valideyn üçün önəmli qeyd: Əgər uşağınızda bu əlamətlərdən biri və ya bir neçəsi varsa, dərhal pediatr və ya uroloqunuza müraciət edin. Müalicəsiz buraxılan infeksiya böyrəklərə yayıla bilər.
Diaqnoz necə qoyulur?
Həkim aşağıdakı üsullardan istifadə edir:
1. Sidik analizi (Ümumi sidik analizi): Sidik nümunəsi laboratoriyaya göndərilir. Ağ qan hüceyrələrinin, bakteriyaların və nitritlerin olması infeksiyanı göstərir.
2. İdrar mədəniyyəti (Kulturası): Hansı bakteriyanın infeksiyaya səbəb olduğunu müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Bu, ən düzgün antibiotik seçilməsinə kömək edir. Nəticə adətən 48–72 saat ərzində hazır olur.
3. Ultrasonografiya (USM): Böyrəklər və sidik kisəsinin quruluşunu yoxlamaq üçün istifadə edilir. Xüsusilə təkrarlanan infeksiyalarda vacibdir.
4. VCUG (Sidik kisəsi-sidik kanalı rentgeni): Vesikoureteral reflyuksun (sidik cisiminin böyrəyə geri axması) yoxlanması üçün aparılır. Bu test adətən yalnız ciddi və ya təkrarlanan hallarda tövsiyə edilir.
Uşaqlarda sidik yolu infeksiyası müalicəsi
Uşaqlarda sidik yolu infeksiyasının müalicəsinin əsasını antibiotiklər təşkil edir. Müalicə infeksiyanın növünə, bakteriyaya və uşağın yaşına görə seçilir.
Evdə müalicə (yüngül hallarda):
- Həkimin təyin etdiyi antibiotikləri tam kurs boyunca qəbul edin (adətən 3–7 gün)
- Uşağın bol su içməsini təmin edin
- Asetaminofen (paracetamol) ağrı və qızdırmanı azaltmaq üçün istifadə edilə bilər
- Uşağın istirahət etməsinə imkan yaradın
Xəstəxana müalicəsi (Ciddi hallarda):
Aşağıdakı hallarda xəstəxanaya yatırma tələb oluna bilər:
- 2 yaşdan kiçik körpələrdə yüksək qızdırma
- Qusma olduğuna görə ağız yolu ilə dərman qəbul edə bilmədikdə
- Böyrək infeksiyası (pielonefrit) şübhəsi olduqda
- Antibiotikoterapi başlandıqdan sonra 48 saat ərzində düzəlmə olmadıqda
Diqqət: Həkiminizin icazəsi olmadan antibiotik müalicəsini yarıda kəsməyin! Əlamətlər düzəlsə belə, bakteriyalar tamamilə məhv olmamış ola bilər.
Profilaktika: İnfeksiyadan necə qorunmaq olar?
Bütün infeksiyaların qarşısını almaq mümkün olmasa da, aşağıdakı tədbirlər riski əhəmiyyətli dərəcədə azaldır:
Gigiyena vərdişləri:
- Qızları həmişə öndən arxaya silmək üçün öyrədin (sidik kanalından bakteriyanın anus bölgəsinə keçməsinin qarşısını alır)
- Uşağı vaxtında tualet istifadəsinə alışdırın; sidiyini uzun müddət saxlamağa icazə verməyin
- Gündəlik banya və ya duş rütubəti silmək üçün yumşaq, çox parfümlü olmayan dəsmaldən istifadə edin
Qidalanma və içki vərdişləri:
- Uşağın gün ərzində bol su içməsini təmin edin
- Limon turşusu ilə zəngin meyvə suları sidik kisəsini stimullaşdıra bilər — həkimlə məsləhətləşin
Geyim:
- Pambıq alt paltarı üstün tutun
- Çox dar, sintetik alt paltarından qaçının
Uşağı müntəzəm sidiyə getməyə həvəsləndirin:
Məktəb yaşlı uşaqlar tualet vaxtını tez-tez ötürürlər. Gündə ən azı 4–5 dəfə tualet ziyarəti normal sayılır.
Müalicəsiz qaldıqda risk nədir?
Müalicəsiz buraxılan uşaq sidik yolu infeksiyası ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- Böyrək iltihabı (Pielonefrit): İnfeksiya böyrəklərə yayılarsa, daha ağır xəstəlik baş verir
- Sepsis: Nadir hallarda infeksiya qana keçib həyatı təhlükəyə ata bilər
- Böyrək çapıqlanması: Böyrək toxumasında qalıcı zədə
- Böyrək funksiyasının azalması: Uzunmüddətli, müalicəsiz qalan infeksiyalarda böyrək fəaliyyəti zəifləyə bilər
Bu səbəbdən əlamətlərin ilk görüldüyü anda həkimə müraciət etmək son dərəcə vacibdir.
Tez-tez verilən suallar
Uşaqlarda sidik yolu infeksiyasının əlamətlərini evdə necə müəyyən edə bilərəm?
Uşaqda sidik yolu infeksiyası niyə dəfələrlə təkrarlana bilər?
Uşaqlarda sidik yolu infeksiyasına qarşı antibiotik nə qədər müddət qəbul edilməlidir?
Uşaqlarda sidik yolu infeksiyası zamanı hansı qidalar tövsiyə olunur?
Sidik yolu infeksiyası olan uşağı məktəbə göndərmək olarmı?
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Sağlamlıq problemi üçün mütləq həkim mütəxəssisə müraciət edin!